• info@royaninstitute.org
  • 021-23562000

بانک تخمدان انسانی

انجماد و نگهداری بافت تخمدان
  

پیش زمینه و طرح موضوع

با توجه به آمار ارائه شده از سوی انجمن سرطان ایران، سرطان در سالهای اخیر روند رو به رشد و بسیار نگران کننده ای را در کشور داراست. امروزه با پیشرفت علم پزشکی ، بسیاری از سرطان ها پس از تشخیص و اقدام به موقع ، قابل درمانند و بیمار می تواند پس از یک دوره شیمی درمانی یا رادیوتراپی و به دنبال آن جراحی و برداشتن تومور به زندگی عادی بازگردد ، بنابراین بسیاری از سرطان ها دیگر علاج ناپذیر در نظر گرفته نمی شوند. هرچند در بسیاری از موارد انتخاب روش های کمورادیوتراپی تنها راه علاج و بهترین استراتژی درمان است و موجب افزایش جمعیت بازمانده از بیماریهای بدخیم گشته است، اما از سوی دیگر نارسایی زود رس تخمدان (POF: premature ovarian failure) و کاهش ذخیره فولیکولی تخمدان را بدنبال دارد. این مسئله باعث گردیده تا افراد تحت درمان تا پایان عمر از ناباروری رنج برده و امید زیادی در ارتباط با شانس باروری خود بعد از درمان سرطان نداشته باشند. بنابراین ضرورت حفظ توان تولید مثلی این افراد بیش از پیش احساس می‌شود.
در این راستا تکنیک های مختلف روش های کمک کننده باروری (ART: Assisted Reproductive Technology) از جمله : انجماد تخمک، انجماد جنین و انجماد بافت تخمدان،  به حفظ توان باروری این افراد بسیار کمک کرده است. استفاده از این روش ها در افراد مجرد ، متاهل، بالغ و نابالغ متفاوت بوده و بدیهی است با در نظر گرفتن کلیه شرایط ، مناسب ترین روش انتخاب خواهد شد. در صورت وجود زمان کافی برای تحریک تخمک گذاری، انجماد جنین روشی استاندارد و مورد قبول در تمامی کلینیک ها است. علاوه بر آن، هنگامیکه شرایط مذکور جهت انجماد جنین برای بیمار به دلایل مختلف وجود نداشته باشد مثلا فرد فاقد همسر بوده و یا تمایلی به استفاده از اسپرم اهدایی نداشته باشد، انجماد تخمک می تواند گزینه مناسبی باشد. انجماد بافت تخمدان راهکار دیگری است که بعنوان تجربه ای دیرین اما با کاربرد جدید جهت حفظ قدرت باروری بکار برده می شود. علاوه بر این با توجه به محدودیت های انجماد تخمک و جنین از جمله عدم امکان تحریک تخمک گذاری در بیماران مبتلا به سندرم هيپراستيمولاسيون، این روزها انجماد بافت تخمدانی بیشتر مورد توجه و استقبال قرار گرفته است. انجمادتخمدان، تعداد فراوانی فولیکول در مراحل مختلف بلوغ  را بدون هیچگونه تاخیری در درمان سرطان، حفظ می نماید. این روش در دختران نابالغ و مجرد بهترین گزینه جهت حفظ باروری است.

در راستای ارائۀ  خدمات به بیماران سرطانی و افرادی که کاندید حفظ توانایی باروریشان بودند، تحقیقات در زمینه انجماد بافت تخمدان از سال 2000آغاز و پس از حدود یک دهه نهایتا  بانک تخمدان انسانی پژوهشگاه رویان از دی ماه 1390 (2010)  بعنوان یکی از زیر گروه های بخش جنین شناسی راه اندازی گردید . تا این تاریخ بیش از 300 بیمار در بانک تخمدان پذیرش شده و نهایتا نمونه تخمدانی 50 بیمار بطور قطعی در بانک ذخیره گردیده است. متوسط سن افراد مراجعه کننده  5/23 سال بوده،که کمترین آن  7 و بیشترین آن 47سال بوده است. از این تعداد بیشترین نوع بدخیمی مربوط به: سرطان رحم(آدنوکارسینومای سرویکس) 9 نفر و بعد از آن به ترتیب سرطان سینه ، سارکوم یوئینگ (Ewing's sarcoma)، و تومور تخمدان طرف مقابل (هر مورد 7نفر)، آدنوکارسینومای اندومتر  (4نفر)، تومور بدخیم کولون (3 نفر) و لنفوم هوچکین، تالاسمی ماژور و ALL(Acute lymphoblastic leukemia)  ( هر مورد 1-2 نفر) بوده اند.
در مجموعه حاضر که به زبان ساده و برای آشنایی بیماران به خصوص زنان جوان طراحی شده است، ابتدا  ساختار تخمدان توضیح داده خواهد شد و سپس استراتژی های مختلف حفظ باروری نظیر انجماد جنین، تخمک و بافت تخمدان و در پایان چگونگی پیوند بافت تخمدان شرح داده خواهد شد. امید است این مجموعه مختصر بتواند شناخت بیماران را نسبت به اهمیت حفظ باروری بیشتر کند و همکاری آن ها را با تیم درمان در جهت هر چه بهتر برگزار شدن استراتژی های درمانی که با توجه به وضعیت آن ها اتخاذ می گردد، افزایش دهد.

b00

                                                                                                         

مقدمه
حفظ باروری و تداوم نسل همواره یکی از چالش های بشر در طول تاریخ  بوده و برای برطرف نمودن موانع موجود در این مسیر بسیار کوشیده است. در این ارتباط مشخص شده که برخی بیماری ها و یا حتی درمان های پزشکی می توانند سبب ایجاد ناباروری شوند. بعنوان مثال، سرطان از جمله بیماری هایی است که از گذشته دور تا به امروز ، مورد توجه محققین علوم پزشکی بوده و تلاش های بسیاری در جهت درمان این بیماری صورت گرفته است. پیشرفت های اخیر در زمینۀ تشخیص و درمان سرطان ها در دوران کودکی، نوجوانی و بلوغ، از یک طرف سبب افزایش جمعیت بازمانده های نوجوان و بالغ بدخیمی‌های دوران کودکی شده و از سوی دیگر نوع درمان انجام شده مانند رادیوتراپی و شیمی درمانی سبب ایجاد نقص تخمدانی و کاهش ذخیره فولیکولی تخمدان در این بیماران گردیده و باعث شده که این افراد تا پایان عمر از مشکل ناباروری رنج برده و اطلاع دقیقی در ارتباط با شانس باروری خود بعد از درمان سرطان نداشته باشند. 
در حال حاضر سرطان پستان شایعترین نوع سرطان در سنین باروری در زنان است. این نوع سرطان در پانزده درصد ‌موارد در زنان زیر چهل سال رخ می‌دهد. سرطان گردن رحم نیز دیگر مورد شایع در سنین باروری زنان است. علاوه بربیماران مذکور و بیماران تحت پیوند مغز استخوان، بیماران مبتلا به بیماریهای سیستمیک مانند لوپوس اریتماتوزوس سیستمیک (Systemic lupus erythematosus) گلومرولونفریتیس حاد(Acute glomerulonephritis ) ، بیماری بهجت(Acute glomerulonephritis) و همچنین افراد مبتلا به سرطان های گوناگون شامل سرطانهای عضلانی-اسکلتی مانند سارکومای اوینگ(Ewing’s sarcoma ) و سارکومای استخوانی، سرطان های هماتوپوئیتیک(Hematopoietic cancers ) مانند لوکمی (‌Leukemia ) و لنفوما (Lymphomas)  ، نوروبلاستوما(neuroblastomas ) و تومور ویلمز(Wilm’s tumor ) کاندیدهای دیگر حفظ باروری هستند، که میتوان علاوه بر درمان های متداول سرطان یعنی شیمی درمانی/پرتودرمانی ، درمان های ویژه ای برای حفظ باروری آن ها انجام داد.
همچنین با توجه به افزایش سن اولین بارداری در بسیاری از کشورها آنهم بدلیل مشکلات اجتماعی ، اقتصادی و همچنین افزایش درصد ناباروری زنان در سالهای آتی، حفظ باروری در سنین جوانی و پیش از شروع درمان سرطان از اهمیت خاصی برخوردار شده و تلاش همه جانبه ای را از طرف تیم درمانی می طلبد. قابل ذکر است که یکی از این تلاشها و تحقیقات مثبت انجماد بافت تخمدان قبل از شروع درمان بوده که در ذیل به آن اشاره خواهد شد.

ساختمان تخمدان
تخمدان ها گنادهای جنس مونث هستند که بین دیواره لگن و رحم، توسط دو رباط آویزان کننده(Suspensor ligament ) و رباط رحمی – تخمدانی آویخته شده اند. قسمت تحتانی تخمدان، سطح نافی، توسط مزانتر تخمدانی (مزوواریوم Mesovarium) که در پشت مزوسالپنکس و لوله فالوپ قرار دارد، به رباط پهن متصل می شود. ساختمان های عصبی– عروقی اولیه  ، از طریق رباط آویزان کننده به تخمدان رسیده و سپس از طریق مزوواریوم وارد آن می شوند. به طور طبیعی اندازه تخمدان ها در افراد مختلف متغیر است و می تواند تا 3×3×5  سانتی متر برسد. قطر تخمدان در نتیجۀ تولید هورمون ها تغییر می کند و این تغییرات با سن فرد ارتباط مستقیم دارد و در هر چرخه قاعدگی متغیر است. عوامل مختلفی  از قبیل داروهای ضد حاملگی های و یا داروهای القای تخمک گذاری، ممکن است سبب تحریک و یا مهار فعالیت تخمدانی گردیده و بر اندازه آن تاثیر بگذارند.

 b02 b01


هر تخمدان توسط یک لایه منفرد از سلول های اپی تلیومی مکعبی تا استوانه ای کوتاه پوشیده شده و دارای دو بخش قشری و مرکزی است. قشر تخمدان شامل فولیکول هایی در مراحل مختلف تکوین است که در یک بستر اختصاصی قرار گرفته اند، بخش مرکزی یا مدولای تخمدانی نیز یک بافت فیبروماسکولار با عروق خونی فراوان است که ناحیه نافی تخمدان را به خود اختصاص می دهد. خون رسانی تخمدان از طریق شریان تخمدانی است و با شریان رحمی پیوند عروقی میدهد  و عصب دهی آن نیز از طریق شبکه تخمدانی و شبکه رحمی- واژینال انجام می شود.

طبقه بندی فولیکول‌های تخمدانی 
فولیکول‌های تخمدانی با روش های مختلفی  طبقه بندی شده اند. طبقه بندی که Gougeon در سال 1996 در مورد فولیکول‌های انسانی انجام داده است به صورت زیر خلاصه شده است.
الف - فولیکول بدوی: بر اساس نظر Motta ،این فولیکول ها در هفته هفدهم جنینی شکل می‌گیرند و شامل تخمک اولیه همراه با یک لایه منفرد از سلول های فولیکولی سنگفرشی اطراف هستند که از طریق پیوند دسموزومی در تماس با یکدیگر قرار دارند. سلول‌های فولیکولی از نظر ترشح هورمونی غیر فعال بوده و تا زمانی که رشد فولیکولی آغاز نشود، گیرنده هورمونFSH(Follicle Stimulating Hormone ) را نخواهند داشت.
ب - فولیکول واسطه : شامل تخمک اولیه همراه با سلول های گرانولوزای پهن و مکعبی در اطراف است.
فولیکول های بدوی و واسطه متعلق به مخزن فولیکولی هستند.
ج - فولیکول اولیه: شامل تخمک اولیه بزرگتر به همراه یک لایه منظم از سلول های گرانولوزای کاملا مکعبی و یک لایه ممتد غشای پایه احاطه کننده است.
د - فولیکول پره آنترال: شامل تخمک اولیه در حال رشد همراه با 5 تا 6 لایه سلول گرانولوزا و سلول های تکا در اطراف غشای پایه است.
و - فولیکول آنترال: این فولیکول شامل یک فضای پر از مایع در حال انبساط و سلول های گرانولوزا در حال تمایز به سلول های کومولوس و سلول های مورال است.

b03


 تاثیرات شیمی درمانی و رادیوتراپی بر بافت تخمدان
احتمال ایجاد ناتوانی تخمدانی به فاکتورهای مختلفی از جمله سن بیمار، نوع و دوز درمان سیتوتوکسیک استفاده شده بستگی دارد. مطالعات به خوبی مشخص کرده است که بافت تخمدان به درمان های سیتوتوکسیک به ویژه رادیو تراپی و عوامل آلکیلیتی استفاده شده در شیمی درمانی از جمله: سیکلوفسفامید Cyclophosphamide ، بیسولفان Busulfan ، ملفالان Melphalan ، کلورامبوسیل Clorambucil ، دکاربوزین Decarbazine ، پروکاربوزین Procarbazine ، ایفوسفامید Ifosfamide ، تیوتپا Thiotepa  و نیتروژن موستارد Nitrogen Mustard  بسیار حساس بوده و این درمانها بر ذخیره فولیکولی تخمدان اثرات مخربی دارند. بنابراین تمامی عوامل شیمی درمانی با توجه به نوع و دوز کاربردی، موجب ناتوانی تخمدان شده و در رده عوامل پرخطر در زمینه عملکرد گنادها محسوب می‌شوند.
از بین این عوامل، سیکلوفسفامید از جمله موادی است که به صورت متداول در شیمی درمانی استفاده می‌شود و با توجه به دوز مصرفی سبب آسیب به تخمک ها و سلول های گرانولوزا و القای آپوپتوز در آن ها می‌گردد. 
محققین در سال 1980  بیان کردند که درمان زنان بالای 40 سال با دوز 5 گری از سیکلوفسفامید، موجب قطع کامل سیکل قاعدگی می گردد. این در حالی است که دوز درمانی برای زنان 30-40 ساله 9 گری و برای زنان 20-30 ساله 25 گری است. باید توجه داشت که استفادۀ ترکیبی از داروهای شیمی درمانی، اثرات شدیدتری بر گنادها داشته و سبب افزایش احتمال یائسگی زود هنگام می شود. این مطلب در بیماران زیر 25 سال تحت شیمی درمانی 20% و در خانم های بالای 25 سال 89% گزارش شده است. 
رادیوتراپی شکمی نیز تقریبا در 100% موارد منجر به ناباروی می‌شود، تحقیقات نشان میدهد که تابش دوز 20-5 گری به تخمدان ها در هر ردۀ سنی سبب عدم کارکرد مناسب گنادها شده و دوز کمتر از 2 گری نیز سبب نابودی نیمی از ذخیره ی تخمدانی می‌شود. همچنین رادیوتراپی با دوز بین 14 تا 30 گری منجر به عدم کارکرد رحم نیز می‌گردد. 
با توجه به مطالب فوق و با وجود پیشرفت های روزافزون در درمان سرطان و افزایش امید به زندگی در این بیماران و همچنین با در نظر گرفتن کاهش میزان بارداری طبیعی در بیماران بالای 25 سال تحت درمان های شیمی درمانی و رادیوتراپی، ضرورت حفظ توان تولید مثلی این افراد بیش از پیش احساس می‌شود. در این راستا تکنیک های مختلف روش های کمک کننده ی باروری) (ART:Assisted Reproductive Technologies برای حفظ توان تولید مثلی و تحقق رویای فرزنددار شدن این قبیل بیماران مفید خواهد بود. 

استراتژی حفظ باروری
روش های مختلفی به منظور  حفظ توانایی باروری انسان بکار گرفته می شود که برخی از آن ها پیشینه ای چندین ساله داشته و جزء تکنیک های معمول هستند. این روش ها عبارتند از:

الف: حمایت هورمونی : عوامل داروئی ساختارهای مشابهی با هورمون های طبیعی دارند. هدف حمایت داروئی ، سرکوب و یا مهار رشد فولیکول ها جهت کمک به حفاظت از تخمدان در طی درمان های تهاجمی است.

ب: جابجایی و انتقال تخمدان  (Oophoropexy)   : در این روش پیش از دریافت رادیوتراپی، جراحی و خروج تخمدان صورت می گیرد. این پروسه جهت حفاظت در برابر آسیب های ناشی از رادیوتراپی کارآمد است اما در ارتباط با شیمی درمانی کمکی نمی کند و همیشه نیز قابل اعتماد نیست. البته مشکلات همراه با این روش همانند تخمدان های کیستیک و آسیب های عروقی ناشی از جابجائی را نیز باید مدنظر داشت.   

ج: انجماد: علم کرایوبیولوژی به منظور حفظ و نگهداری جنین، تخمک و اسپرم سالهاست که مورداستفاده قرار می گیرد. در این روش به دلیل کاهش دما ، فعالیت فیزیولوژیک سلول به صفر رسیده و دوباره پس از گرم کردن، سلول حیات خود را از سر می گیرد. در این دمای پایین آب به حالت جامد در آمده و هیچ واکنش بیولوژیکی شناخته شده ای روی نمی دهد. ناباروریهای حاصل از سرطان‌ها در زنان و مردان، اختلالات ناباروری مادرزادی، از کار افتادگی زودرس تخمدان، همگی توسط انجماد تخمک، اسپرم، جنین و بافت تخمدان قابل درمان هستند. 
انجماد خود با دو روش آهسته و شیشه ای صورت می گیرد، در انجماد آهسته نمونه ها به آرامی منجمد می شوند و به فریزر های قابل برنامه ریزی نیاز است در حالیکه در انجماد شیشه ای نمونه ها به سرعت منجمد می شوند تا ایجاد کریستالهای یخ به حداقل رسانده شود. امروزه روش انجماد شیشه ای بیشتر مورد توجه است زیرا این روش به سلول ها یا بافت انجمادی آسیب کمتری وارد کرده و تأثیرات مخرب کمتری بر بقا و توانایی تکوین سلول ها دارد.  
از روش انجماد شیشه ای امروزه برای انجماد جنین، انجماد تخمک و انجماد بافت قشری تخمدان استفاده می شود.

b04

 
ج-1. انجماد جنین :
در حال حاضر انجماد جنین تنها روش مورد تایید جهت کمک به حفظ توان تولید مثلی بیماران مبتلا به از کارافتادگی زودرس تخمدان، بدلیل شیمی درمانی یا رادیوتراپی است. اولین بارداری منجر به تولد زنده با استفاده از جنین منجمد شده به روش انجماد آهسته در سال 1983 توسط Trounson and Mohr  در استرالیا انجام شد و  بدنبال آن میزان استفاده از جنین های منجمد و ذوب شده بتدریج افزایش یافت. امروزه با توجه به مزایای انجماد شیشه ای نسبت به آهسته و میزان زنده مانی بالای جنین ها پس از انجماد شیشه ای این روش در اکثر آزمایشگا ههای جنین شناسی اسافاده می شود.  این روش مزایای فراوانی دارد که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد: 
1.    عدم نیاز به انتقال همزمان جنین ها به رحم مادر و کاهش چند قلویی
2.    انتقال جنین به رحم مادر در زمان های مناسب و کاهش هزینه های انتقال جنین بدلیل عدم نیاز به تحریک تخمک گذاری مکرر
این در حالی است که نقصان هایی مانند متاهل و بالغ بودن بیمار و تحمل پروسه تحریک تخمک گذاری را برای آن مطرح می کنند. علاوه بر این، در مواردی که باید شیمی درمانی بدون تاخیر آغاز شود و یا در مواردی که تحریک هورمونی بدلیل نوع سرطان ممنوع است، این روش کاربردی نخواهد داشت. 
 خانم های مجرد نیز هنگام استفاده از انجماد جنین با محدودیت هایی از جمله: اشکال در بی نام بودن اسپرم اهدایی، مباحث مربوط به تکفل و اجبارهای قانونی در مورد اهدای مستقیم اسپرم و به دور ریختن جنین‌های منجمد در زمانهایی که ازدواجی صورت نمی گیرد، روبرو هستند. همچنین در بیماران سرطانی که در معرض ناتوانی جنسی و یا احتمالا مرگ هستند نیز مشکلاتی در ارتباط با انجماد جنین وجود دارد. اگر چه درصد حاملگی متعاقب انجماد در مقایسه با درصد بدست آمده از جنین‌های تازه پایین تر است، اما نتایج حاصله قابل قبولاست. پس از هر انتقال جنین منجمد شیشه ای شده، تولد زنده تقریباً 39 درصد است که با 31 درصد تولد حاصل از انجماد جنین‌های اهدایی قابل قیاس است.
ج-2. انجماد تخمک:  
اولين انجماد موفق تخمك در موش و در سال 1977 انجام شد اما تولد اولين نوزاد حاصل ازباروري آزمايشگاهي در سال 1978 و اولين حاملگي و تولد زنده حاصل از جنين هاي منجمده شده در انسان در سال 1983عملاً تمامي توجهات را بسوي خود جلب كرد تا اينكه در سال 1986 بدليل مشكلات اخلاقي همراه با انجماد جنين، به يكباره انجماد تخمك انسان براساس مطالعات اندك انجام شده بر تخمك موش بصورت كلينيكي معرفي شد. انجماد تخمک در هر دو مرحله بالغ و نابالغ صورت می گیرد، نتایج کلینیکی انجماد تخمک به فاکتورهای مختلفی وابسته است که برخی از آنها با سلامت و کیفیت تخمک مرتبط بوده و احتمالا توسط پروسه های درمانی بیمار سرطانی تحت تاثیر قرار می گیرد. انجماد تخمك در انسان كاربردهاي مختلفي دارد، شایعترین کاربرد آن در بیماران بالغ مبتلا به سرطان، به منظور حفظ باروری است. می توان از انجماد تخمک برای به تعویق انداختن سن حاملگی در خانم های جوان و یا اهدای تخمک بجای اهدای جنین بدلیل مشکلات اخلاقی موجود در بعضی جوامع نیز استفاده کرد. 
 امروزه تخمک های بالغ به آسانی در آزمایشگاههای جنین شناسی با روشهای مختلف منجمد می شوند و نتایج خوب و قابل قبولی پس از انجماد آنها بدست آمده است به گونه ای که تا به امروز بیش از 500 تولد زنده از این روش گزارش شده است. این درحالی است که انجماد تخمک های نابالغ هنوز به مرحله رضایت بخشی نرسیده و میزان تولد زنده با استفاده از این تکنیک بسیار پایین است. البته استفاده از روشهای جدید انجمادی مانند انجماد شیشه ای تا حدی توانسته است حیات پس از انجماد آنها را افزایش دهد ولی مسئله اصلی بلوغ آزمایشگاهی پس از انجماد و ذوب تخمک است که با توجه به زمانبر بودن این پروسه و عدم کارآیی محیط های بلوغ تخمک تا به امروز کارآیی لازم را پیدا نکرده و نیاز به پیشرفت و بهینه سازی بیشتری دارد.
در کل، بکارگیری انجماد تخمک نابالغ در خانم های جوان مجرد مبتلا به سرطان، به تنهایی کار عاقلانه ای نبوده و باید با انجماد قطعاتی از بافت قشری تخمدان همراه باشد.

ج-3. انجماد بافت قشری تخمدان :
بطور کلی انجماد بافت تخمدان به دو صورت 1- انجماد تخمدان کامل (Whole Ovary) و 2-  انجماد قطعات قشری بافتی، صورت می گیرد. در مورد تخمدان های کوچک مانند نمونه های آزمایشگاهی (تخمدان موش و رت) مورد اول قابل کاربرد بوده و در مورد نمونه های انسانی بدلیل بزرگی اندازه بافت و تراکم بالای آن از روش دوم یعنی انجماد قطعات قشری بافت تخمدان استفاده می گردد و فرآیند کار بدین صورت است که : در این روش قطعاتی از بافت تخمدان با روشهای لاپاروسکوپی، لاپاروتومی یا اووفورکتومی یکطرفه یا دو طرفه از بدن بیمار خارج شده و پس از تشریح نمونه و جداسازی مدولای تخمدان، بخش قشری به قطعات کوچکی تقسیم شده که این قطعات بافتی طی روش های مختلف (آهسته و یا شیشه ای و با پروتکل های مختلف) منجمد و نگهداری می¬شوند و پس از  تکمیل فرآیند درمان سرطان، بیمار می تواند مجددا از ذخایر بافتی خود استفاده نماید. انجماد بافت تخمدان نسبت به انجماد تخمک و جنین مزایای دیگری نیز دارد که از آن دسته می توان به بازیابی عملکرد آندوکرینی پس از پیوند بافت منجمد – ذوب شده اشاره نمود. از جمله سایر مزایا عبارتد از:
1-    بافت تخمدان می تواند بدون تاخیر در روند درمان سرطان به سرعت جدا و منجمد گردد.
2-    نیازی به تحریک تخمدانی جهت اخذ تخمک نیست.
3-    در زمان جداسازی بافت تخمدان و ذخیره سازی نمونه نیازی به داشتن همسر یا اهدای گامت نیست.
4-    در روند درمان با گنادوتوکسیک ها و یا رادیوتراپی، بافت در معرض آسیب قرار نمی گیرد.
5-    زمان بارداری را در خانم هایی که به دلایل مختلف تمایلی به زود باردار شدن ندارند، می توان با این روش به تاخیر انداخت.
6-    بافت جدا شده توانایی بازیابی عملکرد آندوکرینی و حفظ توانایی تولید مثلی را خواهد داشت.
7-    مناسب ترین روش برای دختران نابالغ مبتلا به بدخیمی است. 

کاربرد بافت تخمدان منجمد و ذوب شده: 
برای بدست آوردن تخمک های بالغ از بافت تخمدان منجمد و ذوب شده دو راه موجود است : 1- پیوند بافت تخمدان 2- جداسازی و کشت فولیکول های جدا شده از بافت تخمدان، که هر دو روش از اهمیت بالایی برخورداراست. پیوند بافت تخمدان منجمد و ذوب شده تنها روشی است که تا به امروز منجر به تولد نوزاد زنده شده است و طبق آخرین گزارش ها بیش از 60 تولد ناشی از کاربرد این روش در سراسر دنیا گزارش شده است .و لازم به تاکید است که این تکنیک نیز در نوع خود با مشکلاتی مواجه است که از آن جمله احتمال بازگشت دوباره سلولهای بدخیم به فرد خصوصا در مورد افراد مبتلا به سرطان تخمدان را می توان نام برد. خطر معرفی دوباره سلولهای بدخیم به نوع، میزان فعالیت، مرحله سرطان و همچنین توده سلولی بدخیم منتقل شده بستگی دارد که البته سلامت بافت با انجام روش های پاتولوژی، قبل از پیوند مورد ارزیابی قرار می گیرد. 
روش دیگر در کاربرد بافت تخمدان منجمد و ذوب شده،کشت آزمایشگاهی فولیکولهای منجمد و ذوب شده است که بنظر میرسد در تئوری سبب تولید تخمک های بالغ بیشتری گردد. در کشت فولیکولهای تخمدان دو مسئله اصلی مطرح است:
1- شروع رشد فولیکولی از مرحله بدوی 2- فراهم نمودن شرایط بهینه رشد آزمایشگاهی به طوری که بتواند تکوین و بلوغ طولانی مدت فولیکولهای انسانی را حمایت کند. با وجود تلاشهای فراوان در این زمینه هنوز موفقیت چشمگیری بدست نیامده و نیاز به تحقیقات وسیع و جامع تری احساس می شود.

1. انواع پیوند از نظر مکان:
پیوند اورتوتوپیک Orthotropic 
 از نظر مكاني، پيوند مي تواند اورتوتوپیک باشد يعني بافت يا اندام مورد نظر در مكان طبيعي خود پيوند زده شود. در این روش قطعات بافت تخمدانی منجمد و ذوب شده در لگن و در مجاورت رحم پیوند زده می شوند و گزارشاتی در مورد بازگشت عملکرد تخمدانی، بارداری و زایمان نیز منتشر شده است. 
پیوند هتروتوپیک Heterotopic 
 در اين نوع پيوند بافت مورد نظر در مكان ديگري غير از مكان اصلی خود پيوند زده مي شود. به دليل اينكه در پيوند هتروتوپيك (پیوند قطعات بافت تخمدانی در محلی خارج از فضای لگن) امكان حاملگي طبيعي و خود به خود وجود ندارد، تخمک ها بايد براي IVF ، کشت و انتقال جنین، جمع آوري شوند. به نظر میرسد پیوند هتروتوپیک بدلیل دسترسی آسانتر به قطعات بافتی کاشته شده و آسپیراسیون آسانتر تخمک، بهتر باشد. در پیوند هتروتوپیک قطعات تخمدانی به محل های مختلف از جمله فضای زیرپوستی بازو، عضلات ، دیواره شکم و ساعد سبب از سر گیری فعالیت هورمونی تخمدان و حتی ایجاد جنین شده است .
 

b05

اولین گزارش بارداری پس از پیوند ارتوتوپیک قشر تخمدانی منجمد شده در سال 2004 در فرد مبتلا به بیماری هوچکین بوده است و در پی آن تا به امروز حدود 60 مورد تولد زنده گزارش شده است.

در مجموع پیوند قطعاتی از بافت تخمدانی با محدودیت هایی از جمله عدم خونرسانی، تاخیر در ایجاد عروق خونی جدید و از دست رفتن شدید فولیکولها در مراحل مختلف رشد و میزان موفقیت پایین پیوند روبرو است. امید است با تحقیقات بیشتر بتوان شرایط پیوند این بافت را بهبود بخشید.

2. جداسازی و کشت فولیکول های جدا شده از بافت تخمدان
در این روش پس از ذوب قطعات تخمدانی منجمد شده ، فولیکولهای پره آنترال آن با استفاده از روش مکانیکی یا هضم آنزیمی جدا شده و سپس در محیط کشت فولیکولی در انکوباتور قرار میگیرند تا به مرحله آنترال رسیده و امکان القای تخمک گذاری در آنها باشد. در انتهای این مرحله نیز بلوغ آزمایشگاهی تخمک های حاصله صورت گرفته و تخمک بالغ آماده لقاح آزمایشگاهی است.

ایمنی فریز و پیوند بافت تخمدان
بر اساس مطالعات انجام شده و گزارشات موجود، فرآیند انجماد سبب ایجاد آسیب های جبران ناپذیر به بافت نشده و حتی گزارشاتی مبنی بر تولد نوزاد زنده پس از فرآیند انجماد نیز موجود است، بنابر این امروزه می توان به کاربرد تکنیک انجماد و پیوند بافت تخمدان در بیماران سرطانی خوش بین بود. شایان ذکر است پیش از انتقال نمونۀ بافتی، شناسایی و جداسازی سلول های سرطانی موجود در بافت تخمدانی ای که قرار است بعنوان نمونه پیوندی استفاده شود ( بویژه در سرطان هایی که مستقیما گنادهای جنسی را درگیر کرده اند) از اهمیت خاصی برخوردار است.

 رهنمودهایی جهت ذخیره و نگهداری بافت تخمدان بیماران سرطانی
در ارتباط با بیمارانی که پس از بهبودی، علاقمند به حفظ باروری خود هستند ، توصیه می شود " پیش از شروع رادیوتراپی و شیمی درمانی " هرچه سریعتر ارزیابی های اولیه برای آنها انجام شده و روشی مناسب به منظور اعطای حداکثر شانس بارداری برای این افراد انتخاب گردد.
از جمله موارد و  ضروریات این امر برقراری ارتباط صحیح و به موقع پزشک انکولوژیست با متخصص زنان و زایمان و مراکز درمان ناباروری است.

گروه هدف
گروه  هدف شامل افرادی است که می خواهند بافت تخمدان خود را جهت حفظ باروری و قبل از شروع درمان های تهدید کنندۀ قدرت باروری منجمد کنند.
این گروه پس از مشاورۀ ابتدائی با در نظر گرفتن فاکتورهای وابسته به فرد مانند: سن ، موقعیت جسمی و روحی، نوع سرطان، مرحله و درجۀ پیشرفت آن، نوع درمان های گذشته و میزان آن، درمان های پیشین در ارتباط با باروری، همچنین پیش آگهی بعد از درمان و غیره تعیین می گردند و نهایتا اگر از نظر موارد فوق در شرایط مطلوبی باشند، بهترین روش جهت حفظ باروری آنها انتخاب می گردد.

ضوابط و معیارهای پذیرش
حداکثر سن بیمارجهت پذیرش در بانک تخمدان پژوهشگاه رویان 35 سال بوده و در مواردی که تومورهای بدخیم به بافت تخمدان دست اندازی کرده باشند از پذیرش نمونه بیمار خودداری می گردد، و در سایر موارد  منعی در پذیرش وجود نداشته و پس از مشاورۀ ابتدائی با در نظر گرفتن فاکتورهای وابسته به فرد مانند: سن ، شرایط تاهل، موقعیت جسمی و روحی، نوع سرطان، مرحله و درجۀ پیشرفت آن، نوع درمان های گذشته و میزان آن، درمان های پیشین در ارتباط با باروری، همچنین پیش آگهی بعد از درمان،  بهترین روش جهت حفظ باروری آنها انتخاب گشته و به آنها معرفی می گردد.

ضوابط اخلاقی
 پس از انجام مشاوره، قرارداد و تعهد نامه ای مابین بانک تخمدان و فرد متقاضی از لحاظ "رعایت حقوق بیمار و اطمینان از امنیت نگهداری آن، همچنین آگاهی بیمار از چگونگی کاربرد نمونه خود پس از درمان" بسته شده که مورد تائید کمیته اخلاق پزشکی پژوهشگاه رویان است.

شرایط و ضوابط انتقال نمونۀ تخمدانی از بیمارستان
بانک تخمدان محدودیتی در انتخاب بیمارستان برای اجرای پروسۀ جراحی بیمارانش نداشته و به اختیار (و البته راهنمایی بانک تخمدان با توجه به شرایط ویژه هر بیمار)، بیمارستان انتخاب می گردد. جهت انتقال نمونۀ تخمدانی از بیمارستان شرایط و ضوابط خاصی در نظر گرفته  شده که طی نامه ای به همراه محیط و جعبه  انتقال نمونه به بیمارستان ارسال می گردد. لازم به ذکر است فرد رابط بین بانک تخمدان و بیمارستان محل جراحی جهت انتقال نمونه حتما می بایست یکی از اعضای درجه یک خانوادۀ بیمار باشد. 

b06


 سوالات متداول
به چه افرادی توصیه می شود نسبت به انجماد و نگهداری بافت تخمدانی اقدام کنند؟
در ارتباط با بیماران سرطانی ، بویژه افراد نابالغی که سن آنها پائین تر از  سن باروری بوده و پس از بهبودی، علاقمند به حفظ باروری خود هستند ، توصیه می شود " پیش از شروع رادیوتراپی و شیمی درمانی " هرچه سریعتر نسبت به انجماد و ذخیره سازی بافت تخمدانی خود اقدام کنند.

 آیا فولیکولها و بافت تخمدانی در همۀ موارد قابل ذخیره سازی هستند؟
قطعات بافتی و فولیکول های تخمدانی در صورتی ذخیره سازی می شوند که عاری از هرگونه سلول سرطانی بوده و بافت تخمدانی دارای تراکم فولیکولی مورد نظر باشد.

مدت زمان نگهداری فولیکول ها و قطعات بافت تخمدانی چقدر است ؟
طبق استانداردهای بانک جهانی تا 20 سال نمونه ذخیره شده قابل نگهداری است. اگر چه از نظر علمی نمونه ای که در 196- درجه سانتیگراد قرار دارد برای مدت نامحدودی قابل نگهداری است.

آیا در هر زمانی می توان برای انجماد و نگهداری بافت تخمدان اقدام کرد ؟
در مورد بیماران سرطانی توصیه می شود این امر پیش از شروع دوره های رادیو تراپی و شیمی درمانی صورت گیرد.

آیا هنگام مراجعه به بانک تخمدان باید داروهای مورد استفاده را قطع کرد؟
در این مورد حتما باید با پزشک متخصصی که داروها را تجویز کرده است مشورت نمود.

هزینه انجماد بافت چقدر است؟
با توجه به اندازۀ بافت تخمدانی که جهت انجماد به بانک منتقل می شود و تعداد استریپ های تهیه شده  متفاوت بوده و  بین 2 تا 4 میلیون تومان برآورد می‌شود.